مىنشينند ، مؤذن هم كه هم اقامه مىگويد و هم مكبّرى مىكند در آن بالا است ، خود امام جماعت تكبير را بلند مىگويد ، آن وقت مكبّر در آن فرياد مىكند ، بعد از اتمام نماز تسبيح « حضرت زهرا » - سلام اللَّه عليها - ، يك نفر به لحن بلند ، سى و سه مرتبه « اللَّه اكبر » مىگويد ، آن وقت سيد ديگرى سى و سه مرتبه « الحمدللَّه » و ديگرى « سبحان اللَّه » مىگويد ، اما قريب پنجاه نفرى بيشتر اقتدا نكرده بودند ، دو سه نفر هم در گوشه‌هاى ديگر ايستاده بودند و به هر كدامى ده بيست نفر اقتدا كرده بود ، دو گوشه هم دو سنگ سفيد خيلى خوب كه هر كدامى تقريباً به قدر سه خُم « 1 » ، از خُم‌هاى بزرگ سفالى است ، ميان آن خالى و پر از آب و هر كدام شيرى دارد ، كه وضو مىگيرند و دو نفر ايستاده ، فورى حوله « 2 » جهت خشك كردن مىدهند ، در بيرون هم عمارتى مخصوص وضو كه از سنگ مرمر و همه شير دارد ساخته‌اند ، تعريف مسجد را نمىشود كرد . مسجد « ايا صوفيه » كليسايى بوده كه « پادشاه روم » ، به چهار صد و پنجاه و پنج ، بعد از تولد « عيسى » به ساخت ، و آن بنا كليسيا بود تا « سلطان محمد خان » پسر « سلطان مراد خان » آل عثمان ، كه معروف به فاتح است « قسطنطنيه » را در زمان سلطنت خود محاصره كرد ، روز پنجاه و يكم از محاصره ، كه روز چهارشنبه بيستم جمادى الاخر هشتصد و پنجاه و هفت هجرى بود ، فتح نمود ، در جمعه همان هفته نماز جمعه را در « ايا صوفيه » به جاى آورد ، و آنجا را مسجد قرار داد و اين سلطان ، هفتم « سلاطين آل‌عثمان » و « محمد نام دوم » از سلسله است ، فتوحاتش بسيار و زحماتش بىشمار است ، اين مختصر گنجايش ندارد ، « 3 » بايد ديد . جامع سلطان احمد خان

--> ( 1 ) كوزه . ( 2 ) در متن هوله است . ( 3 ) « قسطنطنيه » را « يزيد بن معاويه » در زمان خلافت پدر خود « معاويه » ، محاصره نمود و جنگى سخت كرد كه در آن جنگ « ابوايوب انصارى » كه از اصحاب حضرت ختمى مرتبت است ، شهادت يافت ولى كارى نتوانست از پيش ببرد ، اكنون مزار « ابوايوب » در « قسطنطنيه » موجود و زيارتگاه است . ( مولف )